α Εισόδια της Θεοτόκου στην Αγία Γραφή

ΠΗΓΗ ΕΔΩ

Τα Εισόδια της Θεοτόκου στην Αγία Γραφή 

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

Επιμέλεια Σοφία Ντρέκου

Είναι γνωστό πως η Καινή Διαθήκη παρέχει ελάχιστες πληροφορίες για τη ζωή της Παναγίας. Αυτό γίνεται αιτία να την υποτιμούν οι προτεστάντες όλων των αποχρώσεων, που θεωρούν ότι ο χριστιανισμός πρέπει να περιορίζεται σε ό,τι αναφέρεται μέσα στην Αγία Γραφή.

Βέβαια στην Αγία Γραφή υπάρχουν αρκετές αναφορές στη δόξα που έλαβε η Παναγία από το Θεό (π.χ. Λουκ. 1, 28 και 41-55) και στη δυνατότητά της να παρέμβει προς το Χριστό υπέρ των ανθρώπων (Ιω 2, 3-7). Όμως υπάρχουν κι άλλες πληροφορίες, που προκύπτουν από τις προφητείες και τις προτυπώσεις της Παλαιάς Διαθήκης, που αναφέρονται στη Θεοτόκο (δείτε αρκετά στοιχεία και εδώ: Η τιμή της Θεοτόκου στη Βίβλο - Η Θεοτόκος στην Αγία Γραφή).

Τα βιογραφικά στοιχεία της Παναγίας, που σχετίζονται με τη γέννηση και την παιδική ηλικία της, καθώς και με την κοίμησή της, είναι καταγεγραμμένα σε αρχαία βιβλία, που κινήθηκαν παράλληλα με την Καινή Διαθήκη, χωρίς να γίνουν ποτέ μέρος της. Τέτοια βιβλία υπήρξαν αρκετά, που κατέγραψαν πληροφορίες για το Χριστό, την Παναγία και άλλα πρόσωπα (π.χ. αποστόλους), επιθυμώντας να συμπληρώσουν τις αντίστοιχες πληροφορίες που βρίσκονται στην Καινή Διαθήκη. Σήμερα, αυτά τα βιβλία τα συμπεριλαμβάνουμε στα «απόκρυφα κείμενα», αλλά στην πραγματικότητα δεν ήταν απόκρυφα. 

«Απόκρυφα» ήταν τα ευαγγέλια και τα λοιπά βιβλία της θρησκείας του Γνωστικισμού (που οι γνωστικοί τα κρατούσαν κρυφά από τους αμύητους). Τα αρχαία ορθόδοξα βιβλία που διάβαζαν οι χριστιανοί και που ποτέ δεν ήταν κρυμμένα ή απαγορευμένα, σήμερα ονομάζονται κι αυτά «απόκρυφα» μόνο για φιλολογικούς λόγους, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι απόκρυφα, αλλά ψευδώνυμα ή ανώνυμα έργα. Πολλά απ’ αυτά αποδίδονται σε αποστόλους, ενώ δεν είναι δικά τους έργα, αλλά έργα ανωνύμων (και αυτός είναι κι ο λόγος που δεν μπήκαν στην Καινή Διαθήκη, στην οποία μπήκαν μόνο τα διασωθέντα κείμενα των μαθητών του Χριστού*).

Το περιεχόμενο κάποιων από τα βιβλία αυτά (π.χ. του «κατά Θωμάν ευαγγέλιο της παιδικής ηλικίας του Χριστού») η Εκκλησία το απέρριψε ως φανταστικό. Όμως σε άλλες περιπτώσεις ήδη οι αρχαίοι χριστιανοί αναγνώρισαν αληθινές πληροφορίες, που προέρχονται από την ιστορική μνήμη της πρώτης χριστιανικής κοινότητας. 

Τέτοια είναι τα βιβλία που μιλάνε για την παιδική ηλικία της Παναγίας(κυριότερο το «Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου») και την κοίμησή της («Διήγησις του αγίου Ιωάννου του Θεολόγου περί της κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου»). Το «Πρωτευαγγέλιο» ανάγεται στο 2ο αιώνα, με πιθανό χαμένο πρωτότυπο του τέλους του 1ου αιώνα, ενώ το 2ο είναι κάπως μεταγενέστερο, ίσως και του 5ου αιώνα, αναγνωρίστηκε όμως ως αρχαία παράδοση (η ύπαρξη της εσθήτας, του χιτώνα και της ζώνης της Παναγίας, και φυσικά του κενού τάφου της, αποτελούν τεκμήρια της ιστορικότητάς του – άσχετα από το αν θα τα αμφισβητήσει ένας προτεστάντης, λόγω των πεποιθήσεών του και όχι μετά από έρευνα).

Ο Ψαλμός 44

Όμως τα Εισόδια της Θεοτόκου, δηλαδή η είσοδός της στο Ναό των Ιεροσολύμων σε ηλικία τριών ετών και η ανάθεση της ανατροφής της στον άγιο ιερέα και προφήτη Ζαχαρία (αργότερα πατέρα του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου) φαίνεται να προεικονίζονται στην Παλαιά Διαθήκη, και συγκεκριμένα στον Ψαλμό 44 (στο εβραϊκό κείμενο έχει αριθμό 45). Είναι ο ψαλμός που περιέχει τους περίφημους στίχους «ο θρόνος σου, ο Θεός, εις τον αιώνα του αιώνος, ράβδος ευθύτητος η ράβδος της βασιλείας σου. ηγάπησας δικαιοσύνην και εμίσησας ανομίαν· δια τούτο έχρισέ σε, ο Θεός, ο Θεός σου έλαιον αγαλλιάσεως παρά τους μετόχους σου», τους οποίος ο απόστολος Παύλος παραθέτει ως αναφορά στη θεότητα του Χριστού (προς Εβραίους, 1, 8-9).

Παρακάτω, στο στίχο 10, συνεχίζοντας να αναφέρεται στο Χριστό, λέει: «θυγατέρας βασιλέων εν τη τιμή σου· παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου εν ιματισμω διαχρύσω περιβεβλημένη, πεποικιλμένη».

Κατόπιν, από το στίχο 11, αλλάζει απότομα και απευθύνεται τώρα σε κάποια «θυγατέρα» (κορίτσι), που ασφαλώς πρέπει να θεωρήσουμε ότι ταυτίζεται με τη «βασίλισσα» του αμέσως προηγούμενου στίχου. Και της λέει:

«άκουσον, θύγατερ, και ίδε και κλίνον το ους σου και επιλάθου του λαού σου και του οίκου του πατρός σου· και επιθυμήσει ο βασιλεύς του κάλλους σου, ότι αυτός εστι Κύριός σου, και προσκυνήσεις αυτω. και θυγάτηρ Τύρου εν δώροις· το πρόσωπόν σου λιτανεύσουσιν οι πλούσιοι του λαού».

Τέλος, σε τρίτο πρόσωπο, καταλήγει: «πάσα η δόξα της θυγατρός του βασιλέως έσωθεν, εν κροσσωτοίς χρυσοίς περιβεβλημένη, πεποικιλμένη. απενεχθήσονται τω βασιλεί παρθένοι οπίσω αυτής, αι πλησίον αυτής απενεχθήσονταί σοι· απενεχθήσονται εν ευφροσύνη και αγαλλιάσει, αχθήσονται εις ναόν βασιλέως». Ο ψαλμός κλείνει με τους στίχους 17-18, που απευθύνονται πάλι στο Χριστό και λένε: «αντί των πατέρων σου εγενήθησαν υιοί σου· καταστήσεις αυτούς άρχοντας επί πάσαν την γην. μνησθήσομαι του ονόματός σου εν πάση γενεά και γενεά· δια τούτο λαοί εξομολογήσονταί σοι εις τον αιώνα και εις τον αιώνα του αιώνος».

Το θεομητορικό περιεχόμενο του Ψαλμού

Κάποιοι Πατέρες της Εκκλησίας, π.χ. ο Ιωάννης Χρυσόστομος, ερμήνευσαν τον Ψαλμό ως αναφερόμενο μεταφορικά στην Εκκλησία (δηλ. στο πανανθρώπινο σώμα του Χριστού), η οποία εγκαταλείπει την ειδωλολατρία, προσέρχεται προς το Χριστό και αναδεικνύεται σε βασίλισσα εκ δεξιών του. Ωστόσο, η ερμηνεία ενός βιβλικού χωρίου μπορεί να κινείται σε πολλά επίπεδα, και η λειτουργική πράξη της Εκκλησίας είδε στον Ψαλμό αυτό μια ευθεία αναφορά στη Θεοτόκο, γι’ αυτό και στις ακολουθίες που τελούνται προς τιμήν της ψάλλονται στίχοι από αυτόν. 

Τοιχογραφία 1318-1320 από το καθολικό της 

Ιεράς Μονής Χιλιανδαρίου Αγίου Όρους

Επίσης, η εικονογράφηση των Εισοδίων της Θεοτόκου συμπίπτει με το περιεχόμενο του Ψαλμού και είναι φανερό ότι το ίδιο συμβαίνει και με τη διήγηση του γεγονότος στο «Πρωτευαγγέλιο»:

«Και εγένετο τριετής η παις, και είπεν Ιωακείμ· Καλέσατε τας θυγατέρας των Εβραίων τας αμιάντους και λαβέτωσαν ανά λαμπάδα, και έστωσαν καιόμεναι, ίνα μη στραφή η παις εις τα οπίσω και αιχμαλωτισθή η καρδία αυτής εκ του ναού Κυρίου. Και εποίησαν ούτως έως ανέβησαν εν τω ναώ Κυρίου. Και εδέξατο αυτήν ο ιερεύς, και φιλήσας ευλόγησεν αυτήν και είπεν· Εμεγάλυνεν Κύριος το όνομά σου εν πάσαις ταις γενεαίς· επί σοι επ’ εσχάτου των ημερών φανερώσει Κύριος το λύτρον αυτού τοις υιοίς Ισραήλ. Και εκάθησεν αυτήν επί τρίτου βαθμού του θυσιαστηρίου, και επέβαλεν Κύριος ο Θεός χάριν επ’ αυτήν, και κατεχόρευσεν τοις ποσίν αυτής και ηγάπησεν αυτήν πας οίκος Ισραήλ… Ην δε Μαρία εν τω ναώ Κυρίου ως περιστερά νεμομένη και ελάμβανε τροφήν εκ χειρός αγγέλου».

Σε απλά νέα ελληνικά, ας επισημάνουμε τα εξής:

Το κορίτσι, που συγχρόνως είναι και βασίλισσα, δε μπορεί να είναι παρά η Θεοτόκος, όπως φανερώνει η πείρα των αιώνων, με τις εκπληκτικές εμφανίσεις της ως βασίλισσας των ουρανών στους αγίους και σε πολλούς απλούς ανθρώπους, χριστιανούς και μη. Η βασίλισσα αυτή παρέστη εκ δεξιών του βασιλέως και Υιού της κατά την κοίμηση και μετάστασή της στους ουρανούς. Ο στίχος αυτός λοιπόν, που έκλεισε μια ενότητα αναφερόμενη στη βασιλική εξουσία του Χριστού, είναι και μια βιβλική προεικόνιση της μετάστασης (ανάληψης) της Θεοτόκου και της τιμητικής θέσης της στη βασιλεία του Θεού.

Ο Ψαλμός αναφέρει ότι η «θυγάτηρ» πρέπει «να ξεχάσει το λαό της και το σπίτι του πατέρα της, γιατί ο βασιλιάς θα επιθυμήσει την ομορφιά της» («επιλάθου του λαού σου και του οίκου του πατρός σου· και επιθυμήσει ο βασιλεύς του κάλλους σου»). Έτσι, γίνεται θυγατέρα του βασιλέως («πάσα η δόξα της θυγατρός του βασιλέως έσωθεν»), γι’ αυτό και προφανώς θα μένει πλέον στο σπίτι του βασιλέως, δηλαδή στο ναό («εις ναόν βασιλέως», εκεί θα πάει με τις συνοδούς της, και θα παραμείνει, αφού έχει ξεχάσει το λαό της –δηλαδή τους ανθρώπους της πόλης της– και το σπίτι του πατέρα της και είναι πλέον θυγατέρα του βασιλέως).

Ο Ψαλμός επίσης αναφέρει ότι θα τη συνοδεύσουν παρθένες και όλες μαζί θα έρθουν στο ναό του βασιλέως («απενεχθήσονται τω βασιλεί παρθένοι οπίσω αυτής… απενεχθήσονται εν ευφροσύνη και αγαλλιάσει, αχθήσονται εις ναόν βασιλέως»). 

Αυτό ακριβώς περιγράφει και η διήγηση των Εισοδίων και απεικονίζει η εικόνα τους: «Καλέσατε τας θυγατέρας των Εβραίων τας αμιάντους και λαβέτωσαν ανά λαμπάδα, και έστωσαν καιόμεναι, ίνα μη στραφή η παις εις τα οπίσω και αιχμαλωτισθή η καρδία αυτής εκ του ναού Κυρίου… Και εποίησαν ούτως».

Βιβλική προεικόνιση της αειπαρθενίας της Θεοτόκου

Με την ευκαιρία, ας αναφέρουμε και μια σημαντική προφητεία, που υποστηρίζει ότι η Παναγία δεν ήταν παρθένος μόνο όταν γέννησε το Χριστό, αλλά και μετά τη γέννησή Του. Η προφητεία αυτή στηρίζει τη σχετική διδασκαλία της Ορθοδοξίας, αποδεικνύοντας ότι δεν είναι αυθαίρετη, ούτε και προέρχεται από τη φαντασία κάποιων θρησκόληπτων που ήθελαν να εξιδανικεύσουν τη Θεοτόκο.

Πρόκειται για την προφητεία του Ιεζεκιήλ, από το κεφάλαιο 44 (συμπτωματικά έχει τον ίδιο αριθμό με τον Ψαλμό), στίχ. 1-2. Εκεί ο Θεός παρουσιάζει στον προφήτη το όραμα ενός ναού, που περιέχει διάφορους συμβολισμούς. 

Και λέει:

«Και με γύρισε προς το δρόμο της εξωτερικής πύλης των αγίων, που βλέπει προς την ανατολή. Και ήταν κλειστή. Και μου είπε ο Κύριος: αυτή η πύλη θα είναι κλειστή, δε θα ανοίξει και κανείς δε θα περάσει απ’ αυτήν, γιατί ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ θα μπει απ’ αυτήν και θα είναι κλειστή».

Στο αρχαίο: «Και επέστρεψέ με κατά την οδόν της πύλης των αγίων της εξωτέρας της βλεπούσης κατά ανατολάς, και αύτη ην κεκλεισμένη. και είπε Κύριος προς με· η πύλη αύτη κεκλεισμένη έσται, ουκ ανοιχθήσεται, και ουδείς μη διέλθη δι' αυτής, ότι Κύριος ο Θεός Ισραήλ εισελεύσεται δι' αυτής, και έσται κεκλεισμένη».

Η πύλη των αγίων λοιπόν, που «βλέπει προς την ανατολή» (επειδή ο Χριστός είναι «ο Ήλιος της Δικαιοσύνης» - γι’ αυτό και τα ιερά των ναών μας βλέπουν προς την ανατολή και συνήθως κάνουμε την προσευχή μας συμβολικά στραμμένοι προς τα εκεί), είναι και θα παραμείνει κλειστή, γιατί μόνο ο Θεός θα περάσει από εκεί. Και, αφού περάσει ο Θεός, θα παραμείνει κλειστή και κανείς άλλος δε θα περάσει. Υπάρχει μία πύλη, από την οποία πέρασε ο Κύριος και Θεός και η πύλη αυτή παρέμεινε κλειστή: η Θεοτόκος.

Ας αναφέρουμε εδώ ότι, στις ορθόδοξες εκκλησίες, η Ωραία Πύλη συμβολίζει την Παναγία, ενώ ο ιερέας, κατά την ώρα της λειτουργίας, συμβολίζει το Χριστό. Όλα όσα συμβαίνουν στη λειτουργία συμβολίζουν γεγονότα από τη ζωή και το έργο του Χριστού, όπως και από τη μελλοντική βασιλεία του Θεού. Γι’ αυτό μόνο ο ιερέας μπορεί να μπει από την Ωραία Πύλη (και μόνο φορώντας την ιερατική του στολή), όπως μόνο ο Χριστός πέρασε και γεννήθηκε από την Παναγία.

*Ο Λουκάς και ο Μάρκος πιθανόν ήταν άμεσοι μαθητές του Χριστού: ο Λουκάς ένας από τους δύο που Τον συνάντησαν πηγαίνοντας προς Εμμαούς (Λουκ. 24, 13-35), ενώ ο Μάρκος ο νεανίας ο ντυμένος με το σεντόνι, που είχε ακολουθήσει κρυφά τον Ιησού από το μυστικό δείπνο στη Γεθσημανή (Μάρκ. 14, 51-52). Ο μυστικός δείπνος, όπως και η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος την πεντηκοστή, πιθανόν είχαν συμβεί στο σπίτι της μητέρας του Μάρκου, για την οποία βλ. στις Πράξεις των αποστόλων, 12, 12.

Ακόμη όμως κι αν οι δύο αυτοί ευαγγελιστές δεν ήταν άμεσοι μαθητές του Χριστού, αλλά μαθητές των αποστόλων, τα έργα τους περιελήφθησαν στην Καινή Διαθήκη, γιατί απηχούν δύο μεγάλες αποστολικές παραδόσεις, του Πέτρου και του Παύλου. Ο Μάρκος γράφει το ευαγγέλιό του ως «ερμηνευτής Πέτρου», ο δε Λουκάς απηχεί την παράδοση του Παύλου, του οποίου ήταν στενός συνεργάτης, πέρα από τα προσωπικά στοιχεία που εντάσσει κατόπιν δικής του έρευνας.

Ο κ. Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης είναι καθηγητής της θεολογίας.
Πηγή/επιμέλεια www.sophia-ntrekou.gr / αέναη επΑνάσταση

Η ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΣΑΜΑΡΕΙΤΗ ΣΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

«Δάσκαλε τι πρέπει να κάνω για να κερδίσω την αιώνια ζωή» ρωτά ένας νομοδιδάσκαλος τον Ιησού. Δόλια βεβαία και δικανική η ερώτηση, χωρίς βάθος και πόθο, ερώτηση παγίδα, εντούτοις ο Ιησούς απαντά.: «Τι γράφει ο νόμος;» Να αγαπήσεις Κύριο το Θεό σου με όλη σου την ύπαρξη και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. «Αυτό να κάνεις

«Ένας άνθρωπος από τα Ιεροσόλυμα πηγαίνοντας για την Ιεριχώ, ληστεύεται, κακοποιείται από ληστές που τον εγκαταλείπουν αιμόφυρτο. Σε λίγο περνά ένας Ιερέας ο οποίος αδιαφορεί για τον τραυματισμένο, το ίδιο κάνει και ένας Λευίτης. Ο Σαμαρείτης τέλος που περνά σταματά, περιποιείται τα τραύματα και τον οδηγεί στο πανδοχείο όπου πληρώνει για να περιποιηθούν τον τραυματισμένο από τούς ληστές καί συνεχίζει τον δρόμο του.

Τελειώνοντας την διήγηση ο Ιησούς ρωτά: «Ποιος από τούς τρεις επιτέλεσε το καθήκον του προς το πλησίον;» και ο νομοδιδάσκαλος απαντά «αυτός που τον περιποιήθηκε». Τότε ὁ Ιησούς του λέει: «Πήγαινε λοιπόν να κάνεις και συ το ίδιο»

Και πήγε και έκανε έτσι ακριβώς.

Ποιος; Όχι βέβαια ο νομοδιδάσκαλος που έθεσε το ερώτημα, αλλά κάποιος άλλος. Αυτός που διάβασε την παραβολή αυτή του «Καλού Σαμαρείτη», ο Αββάς Αγάθων.

Κάποτε λοιπόν ο Αββάς Αγάθων πήγαινε στη πόλη για να πουλήσει τα εργόχειρα του και έτσι να προμηθευτεί ψωμί για τη συντήρησή του. Κοντά στην αγορά συναντά ένα φτωχό και ανάπηρο γέρο ο οποίος μόλις τον είδε του είπε: « Για άνομα του Θεού, αββά, μη με αφήσεις κι ἐσύ αβοήθητο τον δυστυχή. Πάρε με κοντά σου».

Ο αββάς τον έβαλε να καθίσει δίπλα του και άπλωσε τα καλάθια του. Μόλις πούλησε το πρώτο τον ρώτησε ὁ γέρος: «Πόσα λεφτά πήρες αββά;» Τόσα του απάντησε ο όσιος. «Καλά είναι. Δεν μου αγοράζεις όμως μια μικρή πίττα έτσι για να δεις καλό, γιατί έχω να φάω από χθες το βράδυ;». Και ο όσιος του απαντά «μετά χαράς» και του εκπλήρωσε την επιθυμία του.

Σε λίγο του ζήτησε φρούτα, ύστερα γλυκό. Έτσι σε κάθε καλάθι που πουλούσε, ξόδευε τα χρήματα χάριν του φτωχού ανάπηρου. Έδωσε όλα τα καλάθια αλλά και όλα τα χρήματα, χωρίς να μείνει τίποτα για τον εαυτό του. Έτσι θα έμενε μια βδομάδα χωρίς ψωμί. Δεν τον ένοιαζε όμως.

Σε λίγο ετοιμάσθηκε νά φύγει. «Φεύγεις;» του λέει ο ανάπηρος.

«Ναι τελείωσα τη δουλειά μου».

«Ἔ, τώρα θα κάνεις αγάπη να με πας ως το σταυροδρόμι και από κει φεύγεις για την έρημο» του λέει πάλι. Και τότε ο Αγάθων παρά τη κούρασή του, τον φορτώθηκε στη πλάτη του και τον μετέφερε με πολύ δυσκολία.

Όταν όμως έφθασαν στο σταυροδρόμι και ετοιμάσθηκε να αφήσει κάτω τον ανάπηρο άκουσε μια γλυκιά φωνή να του λέει: «Ευλογημένος να είσαι Αγάθων από το Θεό και στη γη και στον ουρανό». Σήκωσε τα μάτια του να δει τον που του μιλούσε. Ο ανάπηρος είχε γίνει άφαντος. Ήταν ένας άγγελος σταλμένος από το Θεό να δοκιμάσει την αγάπη του.

Αυτά ακριβώς τα στοιχεία περιγράφονται σήμερα στην πολύ γνωστή μας παραβολή του καλού Σαμαρείτη, ο οποίος με τη προσφορά του, έπραξε στο ακέραιο το καθήκον του, δείχνοντας ανθρωπιά στο συνάνθρωπό του. Μια ανθρωπιά, η οποία στην εποχή μας, μέχρι τώρα τουλάχιστον, δεν ήτανε το αυτονόητο και ο συνεκτικός σύνδεσμος στις μεταξύ των ανθρώπων σχέσεις.

Αδελφοί μου, τα τελευταία πενήντα περίπου χρόνια, εξαιτίας της ευμάρειας και της καλοζωίας  μας  κατά μείζονα λόγο, οι άνθρωποι δεν αντιλαμβανόμαστε, ούτε την ύπαρξη ανθρώπων δίπλα μας, αλλά ούτε και την ανάγκη της ανθρωπιάς. Όλα λειτουργούν σε ένα σύστημα, που ατομικοποιεί και απομονώνει τους ανθρώπους, χωρίς  την ουσιαστική αλληλεπίδραση, χωρίς ανθρωπιά, χωρίς την ύπαρξη διαπροσωπικών σχέσεων.

Ο σύγχρονος πολιτισμός μας, αλλοτριωμένος από σκληρές και ανάλγητες υλιστικές απόψεις, παραδομένος στις ανελέητες διαθέσεις αδηφάγων οικονομικών πλανηταρχών, έχει στερηθεί το πνευματικό του φορτίο, και κατέληξε σ’  αυτή τη μεγάλη και βαθιά κρίση που βρήκαμε μπροστά μας. Και αυτή η κρίση δεν είναι ένα απλό τωρινό σύμπτωμα στο οποίο βρεθήκαμε μία «ωραία πρωία», χωρίς καν να το υποψιαζόμαστε. Είναι ασθένεια που έρχεται μέσα από τα παλιά, από την όλη προηγούμενη ζωή μας, από τον τρόπο και τη διάθεση της ζωής μας, από το ξέκομα από κάθε πνευματική ρίζα, το οποίο και σημάδεψε τη δομή και την ουσία στη ζήση μας και που μας απογύμνωσε από αρχές και αξίες. Άρα η κρίση αν και έρχεται, αν και επιβάλλεται έξωθεν, συντηρείται και θεριεύει με το ραγδαίο υποβιβασμό και την ατονία της πνευματικής μας υπόστασης και αντίστασης. Και καταλήγει ο άνθρωπος να απογυμνώνεται από κάθε ένδυμα κοινωνικότητας και ανθρωπιάς, να μένει άδειος από ό,τι πραγματικά μεγάλο, από ό,τι ωραίο και υψηλό και παράλληλα να οδηγείται στην πνευματική πτώχευση, στην αποξένωση, την απελπισία, τη μοναξιά. Αυτή η μοναξιά του πολιτισμού μας, του πολιτισμού της άθεης ευμάρειας και της ατομοκρατίας είναι και η βαθύτερη υπαρξιακή αίσθηση της μόνωσης και του πόνου. Δημιουργεί στεγανά μεταξύ των συνανθρώπων, απομονώνει σε μια πνευματική φυλακή, προκαλεί ρήγματα στις διαπροσωπικές σχέσεις, καταργεί κάθε σχέση κοινωνικότητας. Είναι και αυτή ένας από τους τελεστές της κρίσης.

Αδελφοί μου!        

Κάτω από αυτές τις σκέψεις μπορούμε να πούμε ότι η κατάσταση,  η κρίση που ζούμε σήμερα μπορεί να έχει και ένα θετικό παράγοντα. Και κρίση όπως βλέπουμε σημαίνει φτώχεια, ανέχεια, ανεργία, αδυναμία εκπλήρωσης και των ελάχιστων αναγκών σου, σημαίνει όλα αυτά που βλέπουμε και μαθαίνουμε καθημερινά.

Αυτή λοιπόν η κρίση έρχεται να ανατρέψει τα δεδομένα της μοναξιάς μας και να μας ξαναφέρει αντιμέτωπους με τη συντροφικότητα. Να μας ξαναθυμίσει την αλληλεγγύη, την ανθρωπιά, την αγάπη.  Έρχεται να μας ξαναβάλει στο δρόμο της θυσίας, της θυσίας όπως την εφάρμοσε και ο Σαμαρείτης της σημερινής παραβολής και ο αββάς Αγάθωνας.

Είναι λοιπόν μια ευκαιρία να ρίξουμε μια ματιά δίπλα μας, ένα βλέμμα στο συνάνθρωπό μας που υποφέρει. Και αυτοί που υποφέρουνε δεν είναι λίγοι. Μαζί με μας υπάρχουνε και άλλοι που υποφέρουνε και μάλιστα πολύ περισσότερο από μας. Σ’ αυτούς, η κρίση μας δίνει μια μεγάλη ευκαιρία να ανοιχτούμε. Να τους αγκαλιάσουμε, να στρέψουμε το βλέμμα μας στο πρόσωπό τους, στη κατάστασή  τους, στο πρόβλημά τους.

Η Εκκλησία, παράλληλα με το λόγο, με τη μετάδοση του λόγου του Ιησού, κάνει και με έργα ό,τι μπορεί. Υπάρχουν φορείς που έχουν διοργανωθεί και προσπαθούν να αντιμετωπίσουν παρόμοια κοινωνικά προβλήματα. Προβλήματα που όσο αυξάνουμε τις ανάγκες μας, τόσο και μεγαλώνουν. Λειτουργεί διάφορα Ιδρύματα, Φιλόπτωχα Ταμεία, κοινωνικά παντοπωλεία και φαρμακεία, βοηθά όσο μπορεί τους ανθρώπους. Μα δεν αρκούν όλα αυτά. Χωρίς τη προσωπική μας κινητοποίηση τη δική μας ενεργοποίηση η αγάπη δεν στεριώνει.

Ήδη αρχίζει σήμερα συν Θεώ, η τεσσαρακοστή των Χριστουγέννων. Δεν είναι τυχαίο ότι ορίστηκε να διαβάζεται η παραβολή αυτή στην αρχή της περιόδου που μας οδηγεί στα Χριστούγεννα. Τα Χριστούγεννα γιορτάζουμε την ενανθρώπηση του Θεού, το γεγονός ότι ο ίδιος ο Θεός πήρε πάνω του την ανθρώπινη φύση πώς έκανε και σήμερα ο καλός Σαμαρείτης.

Έτσι μιλώντας στη παραβολή του Καλού Σαμαρείτη ας κλείσουμε με τον ύμνο της αγάπης. Είναι ο πιο ταιριαστός επίλογος.

Ακόμα κι αν ήξερα να μιλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων μα και των αγγέλων, χωρίς όμως να έχω αγάπη, θα είχα γίνει χαλκός που βγάζει σκέτους ήχους ή τύμπανο που δημιουργεί μόνο φασαρία. Kι αν είχα το χάρισμα της προφητείας και κατανοούσα όλα τα μυστήρια και κατείχα όλη τη γνώση, κι αν είχα όλη την πίστη, έτσι που να μετατοπίζω βουνά, χωρίς όμως να έχω αγάπη, θα ήμουν ένα τίποτε. Kι αν ακόμα διάνεμα όλα τα υπάρχοντά μου για να θρέψω τους πεινασμένους, κι αν παρέδιδα το σώμα μου να καεί στη φωτιά, χωρίς όμως να έχω αγάπη, δε θα με είχε ωφελήσει σε τίποτε.

H αγάπη μακροθυμεί, επιζητάει το καλό. H αγάπη δε φθονεί.

H αγάπη δεν καυχησιολογεί, δεν αλαζονεύεται, δε φέρεται άπρεπα, δεν κυνηγάει το δικό της συμφέρον, δεν κυριεύεται από θυμό, δεν κρατά λογαριασμό για το κακό που της κάνουν, δε χαίρεται για την αδικία, αλλά μετέχει στη χαρά για την επικράτηση της αλήθειας. Όλα τα καλύπτει, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. H αγάπη ποτέ δεν ξεπέφτει. 

ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΑΓΓΕΛΟΙ

 

Οἱ Ἅγιοι Ἄγγελοι

 

  

Ἡ γιορτή τῶν ἁγίων Ἀρχαγγέλων, πού γιορτάζεται στίς 8 Νοεμβρίου, μᾶς δίνει τήν ἀφορμή νά σταθοῦμε στή σχετική διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας γιά τίς «ἐπουράνιες» ἤ διαφορετικά τίς «Ἀγγελικές Δυνάμεις».

   Ἤδη στό Σύμβολο τῆς Πίστεώς μας ὁμολογοῦμε: «Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν Πατέρα Παντοκράτορα, ποιητήν οὐρανοῦ καί τῆς ὁρατῶν τε πάντων καί ἀοράτων...», καί διακηρύσσουμε τήν πίστη μας ὄχι μόνο στήν ὁρατή, ψηλαφητή, δημιουργία τοῦ Θεοῦ, ἀλλά καί σ’ ἐκείνη πού δέν προσεγγίζεται μέ τίς αἰσθήσεις μας, δέν ψηλαφεῖται. Καί αὐτή εἶναι ἡ «ἀόρατη» δημιουργία. Οἱ Ἅγιοι Ἄγγελοι εἶναι ὑπάρξεις δημιουργημένες, καί ὑπάρχουν καί κινοῦνται στήν ἀόρατη δημιουργία τοῦ Θεοῦ. Ἡ ὀνομασία τους «Ἀσώματοι» δείχνει ἀκριβῶς αὐτή τήν μή αἰσθητή παρουσία τους. Μονάχα σέ ἔκτακτες περιπτώσεις ἔχουμε λάβει πεῖρα τῆς ὑπάρξεως καί τῶν ἐνεργημάτων τους.

   Ἡ διακήρυξη τοῦ Συμβόλου τῆς Πίστεως, πού πραναφέραμε δέν εἶναι μιά γενικότητα, ἀλλά προέρχεται ἀπό βιβλικές ἀλλά καί πατερικές μαρτυρίες. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος γράφοντας στούς χριστιανούς τονίζει: «διά τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐκτίσθη τά πάντα, τά ἐν οὐρανοῖς καί τά ἐπί γῆς, τά ὁρατά καί τά ἀόρατα, εἴτε θρόνοι, εἴτε κυριότητες, εἴτε ἀρχαί, εἴτε ἐξουσίαι· τά πάντα δι’ αὐτοῦ καί εἰς αὐτόν ἔκτισται· καί τά πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκε» (Κολ. 1, 16). Γιά τό χρόνο πού συμπτήχθηκε ἡ ἀόρατη δημιουργία, καί φυσικά ἡ δημιουργία τῶν Ἀγγέλων δέν εἶναι δυνατό νά προδιορισθεῖ χρονικά. Ξεφεύγει τή γνωστική μας δυνατότητα, ἀφοῦ ὁ χρόνος, ὅπως ἐμεῖς τόν ἀντιλαμβανόμαστε, εἶναι σέ συνάρτηση μέ τήν ὑλική κτίση.

   Στήν Παλαιά Διαθήκη δέν ἔχουμε σαφῆ καταγραφή τῆς δημιουργίας τῶν ἀγγελικῶν δημιουργημάτων τοῦ Θεοῦ, μόνο στό βιβλίο τοῦ Ἰώβ σημειώνεται, πώς ἡ δημιουργία τους ἔγινε πολύ πρίν ἀπό τόν ὑλικό κόσμο. Στόν Ἰώβ διαβάζουμε, πώς ὁ Θεός παρουσιάζεται «διά λαίλαπος καί νεφῶν» καί λέει: «ὅτε ἐγενήθησαν ἄστρα, ἤνεσάν με φωνῇ μεγάλῃ πάντες ἄγγελοί μου» (38, 7).

   Ἡ δημιουργία τῶν ἀγγέλων προϋπάρχει τῆς δημιουργίας τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, ἀλλά καί τοῦ ἀνθρώπου. Μοναδικό «κίνητρο» ἡ «ἐκ-στατική» ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ὥστε λογικά κτιστά ὄντα νά μετέχουν στή μακαριότητά Του· «ἀνενδεής ὤν ἀεί, ἐποίησεν ἀγγέλους, ἀρχαγγέλους καί τάς ἄλλας τῶν ἀσωμάτων οὐσίας δι’ ἀγαθότητα μόνην», σημειώνει ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος.

   Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ἀλλά καί ὁ ἱερός Δαμασκηνός διδάσκουν, ὅτι οἱ ἅγιοι Ἄγγελοι εἶναι δημιουργημένα λογικά ὄντα ἀρχαιότερα τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, εἶναι ὑπάρξεις προσωπικές δημιουργημένες ἀνάλογες πρός τόν ἄνθρωπο, «κατ’ εἰκόνα Θεοῦ» μ’ ἕνα περιορισμό δέν ἔχουν ὑλικό σῶμα· εἶναι «κατά χάριν» ἀθάνατοι, ἔχουν φύση νοερά, ἀεικίνητη, αὐτεξούσια, ἀθάνατη. Οἱ ἅγιοι Ἄγγελοι ὑπηρετοῦν τόν Θεό, ὄχι ὅτι ἔχει ὁ Θεός ἀνάγκη ἀπό κάποιες ὑπηρεσίες. Ὁ Θεός εἶναι ἀνενδεής. Ἡ ὑπηρεσία τους εἶναι καθαρά δοξολογική λειτουργική, ἀλλά καί τῆς ἐξαγγελίας ἀπό μέρους τοῦ Θεοῦ τῶν μεγάλων γεγονότων τῆς θείας Οἰκονομίας. Ἔτσι π.χ. στόν Εὐαγγελισμό τῆς Θεοτόκου ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριήλ κομίζει τό μήνυμα τοῦ Θεοῦ. Στήν περίπτωση τῆς Γεννήσεως τοῦ Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου πάλι ὁ Γαβριήλ γίνεται ὁ ἐξαγγελεύς τῆς βουλήσεως τοῦ Θεοῦ. Ἄγγελοι δοξολογοῦν κατά τή θεία Γέννηση τοῦ Χριστοῦ. Στήν Ἀνάσταση ὁ Ἄγγελος λέει στίς Μυροφόρες τό «οὐκ ἔστι ὧδε, ἀλλ’ ἠγέρθη» (Λουκ. 24, 6), ἀλλά καί στή θεία Ἀνάληψη σημειώνεται ἡ παρουσία τους (Πράξ. 1,10 κ. ἑξ). Ἀκόμη διαδραματίζουν βοηθητικό ρόλο στήν ὅλη προσπάθεια τοῦ ἀνθρώπου νά ἐπιτύχει τή λύτρωσή του καί νά γίνει μέτοχος τῆς ἄρρητης μεγαλειότητος τοῦ Θεοῦ. Αὐτό τό ἐπισημαίνει ὁ Παῦλος γράφοντας, ὅτι οἱ ἄγγελοι εἶναι «λειτουργικά πνεύματα, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διά τούς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν» (Ἑβρ. 1, 14) ἤ ὅπως σημειώνει ὁ ὑμνογράφος «Οἱ ἄγγελοί σου, Χριστέ, τῷ θρόνῳ τῆς μεγαλωσύνης, ἐν φόβῳ παρεστῶτες, καί τῇ σῇ φωτοχυσίᾳ ἀεί λαμπόμενοι, ἐν τοῖς ὑψίστοις ὑμνωδοί σου καί τῆς βουλῆς σου λειτουργοί, ὑπό σοῦ ἐκπεμπόμενοι, νέμουσι φωτισμόν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν».

   Οἱ ἄγγελοι σέ σχέση μέ τόν ἄνθρωπο εἶναι ἀσώματοι καί ἄϋλοι. Ὅμως τό ἄϋλό τους δέν μοιάζει μέ τό ἄϋλο τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἄγγελος ἔχει σωματικότητα, πού ὅμως εἶναι αἰθέρια, «πυροειδής», ὅπως τή διδάσκει ἡ πατερική σκέψη, πολύ πιό λεπτή ἀπό τήν ὑλικότητα μας. Τό ἀγγελικό αὐτό σῶμα εἶναι «λεπτότερον» τῆς γνωστῆς ὕλης. Αὐτό πού ἀναφέρεται στό Εὐαγγέλιο, ὅτι οἱ ἄνθρωποι «ἐν τῇ ἀναστάσει... ὡς ἄγγελοι Θεοῦ εἰσι» (Ματθ. 22, 30), ἐνισχύουν τή θέση, ὅτι ἡ σωματικότητα τῶν ἀγγέλων ἔχει συγγένεια καί μέ τήν ὑλικότητα, ὄχι στήν παχυλή μεταπτωτική ἐμφάνιση. Βέβαια δέν πρέπει νά μᾶς παραξενεύει αὐτό, γιατί σύμφωνα μέ τή σύγχρονη Φυσική, τή μικροφυσική, τό πρόβλημα τῆς ὕλης εἶναι πολύ διαφορετικό καί ξένο ἀπό αὐτό πού οἱ αἰσθήσεις μας κατανοοῦν καί οἱ ὑλιστικές θεωρίες προσπάθησαν νά ἑρμηνεύσουν. Ἡ κβαντο-μηχανική ἔχει ἀνα-τρέψει τό λεγόμενο αἰτιοκρατικό οἰκοδόμημα, καί δείχνει, ὅτι μέσα στόν «μικρόκοσμο» τά ἴδια πράγματα παρουσιάζονται πότε σάν σωματίδια, πότε σάν ἠλεκτρομαγνητικά κύματα, ποιᾶς ὅμως οὐσίας;

   Φαίνεται τελικά ὅτι, αὐτό πού λέμε ὕλη, ἔχει περισσότερο πνευματικό στοιχεῖο ἀπ’ αὐτό, πού οἱ αἰσθήσεις μας ψηλαφοῦν.

   Ἕνα ἄλλο ἀξιοσημείωτο σημεῖο εἶναι καί τοῦτο, οἱ ἄγγελοι δέν δημιουργήθηκαν σέ κατάσταση, πού νά ἔχει προοπτική τῆς τελειώσεώς τους, ὅπως ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος καί προ-πτωτικά, ἀλλά πολύ περισσότερο μετα-πτωτικά τείνει σέ τελείωση. Οἱ Ἄγγελοι δημιουργήθηκαν ἀναλλοίωτοι. Τό στοιχεῖο αὐτό ἔχει σχέση μέ τή σύσταση καί κατασκευή τους, καί ὄχι μέ τήν προαίρεσή τους. Μόνο τό ἄκτιστο εἶναι ἀμετάβλητο καί ἀναλλοίωτο. Στούς ἀγγέλους δόθηκε ἡ δυνατότητα «μένειν καί προκόπτειν ἐν τῷ ἀγαθῷ» ἤ «ἐπί τό χεῖρον τρέπεσθαι». Σ’ αὐτή ἀκριβῶς τή δυνατότητα τοποθετεῖται καί ἡ πτώση τοῦ Ἑωσφόρου.

   Ὁ Ἑωσφόρος, μαζί μέ τήν ὁμάδα του, κινήθηκε ἀπό ἀλαζονεία, θέλησε δηλαδή νά ἐξισωθεῖ μέ τόν Θεό, «εἰς τόν οὐρανόν ἀναβήσομαι, ἐπάνω τῶν ἄστρων τοῦ οὐρανοῦ θήσω τόν θρόνον μου καθιῶ ἐν ὄρει ὑψηλῷ ἐπί τά ὄρη τά ὑψηλά πρός βορρᾶν, ἀναβήσομαι ἐπάνω τῶν νεφελῶν, ἔσομαι ὅμοιος τῷ ὑψίστῳ» (Ἡσ. 14, 13). Ἡ ἀλαζονική του ὅμως τόλμη τιμωρήθηκε, καί ὁ Ἑωσφόρος, μαζί μέ τήν ὁμάδα του, ξέπεσε τῆς θέσεώς του καί ἀπό ἄγγελος ἔγινε ὁ σατανᾶς, καί οἱ ἄγγελοι του διάβολοι. Τό τραγικό τό τόλμημά του, καί ἡ τρομακτική ἔκπτωσή του, «ἐθεώρουν τόν σατανᾶν ὡς ἀστραπήν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα» (Λουκ. 10, 18), ἔγινε παράδειγμα πρός ἀποφυγή.

   Ὁ πρωτοστάτης ἀρχάγγελος Μιχαήλ, τό ὄνομα τοῦ ὁποίου θά πεῖ «τίς ὡς ὁ Θεός ἡμῶν», «ἰδών τόν ἀποστάτην πεσόντα, συνήγαγε τούς τῶν Ἀγγέλων χορούς, καί εἰπών, «Πρόσχωμεν!», ὕμνησε μετά φωνῆς τόν τῶν ὅλων Κύριον, ὡσανεί λέγων· ὅτι πρόσχωμεν ἡμεῖς οἱ κτιστοί γεγονότες, τί πεπόνθασιν οἱ μεθ’ ἡμῶν μέχρι τοῦ νῦν φωτός ὑπάρχοντες, καί νῦν γενόμενοι σκότος. Ἡ τοιαύτη οὖν συγκρότησις, ὠνομάσθη σύναξις τῶν Ἀγγέλων, τοὐτέστιν προσοχή καί ὁμόνοια καί ἕνωσις», καί γιορτάζεται ἐπετειακά ἀπό τήν ἁγία μας Ἐκκλησία μας 8 Νοεμβρίου.

   Ἡ πρώτη μάχη μέ τήν κακότητα τοῦ σατανᾶ κερδήθηκε μέσα ἀπό τήν ταπεινότητα τῶν Ἀγγελικῶν δυνάμεων. Ὅλοι οἱ Ἄγγελοι μετά τή δοκιμασία αὐτή σταθεροποιήθηκαν στήν ἀρετή, καί ἀνήκουν στό τμῆμα ἐκεῖνο τῆς Ἐκκλησίας, πού ἔχει ἤδη σωθεῖ. Οἱ μάχες τῶν Ἀγγέλων συνεχίζονται, καί ἔχουν στόχο τήν προφύλαξη τῶν ἀνθρώπων. Τό βιβλίο τῆς Ἀποκαλύψεως παρουσιάζει τόν Μιχαήλ νά μάχεται ἐναντίον τοῦ σατανᾶ στόν ἔσχατο πόλεμο καί τελικά νά τόν νικᾶ. «καί ἐγένετο πόλεμος ἐν τῷ οὐρανῷ, ὁ Μιχαήλ καί οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ τοῦ πολεμῆσαι μετά τοῦ δράκοντος καί ὁ δράκων ἐπολέμησε καί οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ καί οὐκ ἴσχυσεν, οὐδέ τόπος εὑρέθη αὐτῷ ἔτι ἐν τῷ οὐρανῷ»(12, 7- 8).

   Ἡ ὑπεροχή τῶν Ἀγγέλων σέ σχέση πρός τόν ἄνθρωπο μετά τήν πτώση του εἶναι σαφής, ὅμως μετά τήν Ἐνανθρώπηση τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νά φτάσει στή θέωση καί νά ξεπεράσει τή μακαριότητα τῶν Ἀγγέλων. Ἤδη μιά ἀνθρώπινη ὕπαρξη, ἡ Κυρία Θεοτόκος, ὑπέρκειται ὅλων τῶν Ἀσωμάτων Δυνάμεων. Ἡ Παναγία εἶναι ἡ «τιμιωτέρα τῶν χερουβίμ καί ἐνδοξοτέρα ἀσυγκρίτως τῶν σεραφείμ» (Ἀκολουθία Ὄρθρου Μεγάλης Παρασκευῆς, θ’ ὠδή).

   Τέλος νά σημειώσουμε, ὅτι ὁ ἀριθμός τους εἶναι πολύ μεγάλος, χωρίζεται σύμφωνα μέ τόν ἅγιο Διονύσιο τόν Ἀρεοπαγίτη σέ τρεῖς τρίχορες ὁμάδες· α) Χερουβίμ, Σεραφείμ, Θρόνοι, β) Ἐξουσίες, Κυριότητες, Δυνάμεις, καί γ) Ἄγγελοι, Ἀρχάγγελοι, Ἀρχές. Διάκριση πού ἔχει νά κάνει περισσότερο μέ μιά λειτουργική τους ἰδιότητα.

πρωτοπρεσβύτερος

Κωνσταντῖνος Φιοράκης

Ἀρχιερατικός Ἐπίτροπος Ἐκάλης